สถานการณ์น้ำป่าไหลหลากและการเดินทางที่ยากลำบากในตำบลเสาหิน ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นปัญหาที่ดำเนินต่อเนื่องยาวนานมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ในอดีตวิถีชีวิตที่ห่างไกลทำให้เรื่องราวเหล่านี้ถูกจำกัดอยู่เพียงคนในพื้นที่ คนภายนอกแทบไม่ได้รับรู้ถึงความทุกข์ยากที่ชาวบ้านต้องเผชิญในทุกฤดูฝน แต่ด้วยพลวัตของสื่อสังคมออนไลน์ (Social Media) ในปัจจุบัน ทำให้ภาพความเดือดร้อนต่างๆ ได้ปรากฏสู่สายตาของสาธารณชนมากยิ่งขึ้น
เมื่อวันที่ ๗ มิถุนายน ๒๕๖๙ นายวรศักดิ์ พานทอง นายอำเภอแม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน เปิดภาพที่สะท้อนความยากลำบากของราษฎรในพื้นที่ ตำบลเสาหิน ที่ในห้วงฤดูฝนต้องเผชิญกับความยากลำบากและท้าทายอย่างหนัก กระทบต่อราษฎรชนเผ่าในพื้นที่กว่า ๓ พันรายที่ต้องอาศัยสิ่งของเครื่องอุปโภคและบริโภค จากตัวอำเภอแม่สะเรียง รวมไปถึงเด็กนักเรียนจำนวนมากที่ได้รับผลกระทบตามไปอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
มาทำความรู้จัก ตำบลเสาหิน อ.แม่สะเรียง วิถีชีวิตและการเดินทางในฤดูฝน ท่ามกลางหุบเขาและผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์ของอำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ตำบลเสาหิน เปรียบเสมือนพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญทั้งในด้านวิถีชุมชนและการค้าชายแดนที่เชื่อมโยงกับประเทศเมียนมา โดยมี แม่น้ำแงะ เป็นสายน้ำหลักที่ไหลร้อยเรียงผ่านหมู่บ้านทั้ง ๖ แห่ง ได้แก่ หมู่ที่ ๑ บ้านเสาหิน, หมู่ที่ ๒ บ้านแม่เหลอ, หมู่ที่ ๓ บ้านแม่สอง, หมู่ที่ ๔ บ้านแม่เจ, หมู่ที่ ๕ บ้านโพซอ และหมู่ที่ ๖ บ้านสล่าเชียงตอง
นอกจากความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติแล้ว ตำบลเสาหินยังมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญคือ สถานีตำรวจภูธรเสาหิน (โรงพักเสาหิน) ซึ่งก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๐ ถือเป็นสถานที่สำคัญที่เป็นประจักษ์พยานความเก่าแก่ของชุมชนแห่งนี้มาอย่างยาวนาน สอดรับกับประวัติศาสตร์ของอำเภอแม่สะเรียงที่ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๔๓
ปัจจุบัน (ข้อมูล ณ วันที่ ๑ เมษายน ๒๕๖๙) ตำบลเสาหินเป็นที่อยู่อาศัยของประชากรรวม ๓,๔๗๕ คน (ชาย ๑,๗๙๖ คน, หญิง ๑,๖๗๙ คน) ๑,๑๕๕ หลังคาเรือน ซึ่งภาพรวมประชากรเหล่านี้ต้องเผชิญกับความท้าทายจากสภาพภูมิประเทศที่เปราะบาง โดยเฉพาะเมื่อฤดูกาลแห่งสายฝนมาเยือน
เครือข่ายลำห้วย เส้นเลือดใหญ่ที่กลายเป็นความท้าทาย
ความโดดเด่นทางภูมิศาสตร์ของตำบลเสาหินคือระบบลำน้ำที่ซับซ้อน ซึ่งในฤดูฝน ลำห้วยสาขา มีจำนวนมากถึง ๒๓ สายนี้เองที่กลายเป็นปัจจัยหลักของน้ำป่าไหลหลาก โดยแต่ละหมู่บ้านมีลำห้วยสาขาที่เชื่อมต่อสู่แม่น้ำแงะ ดังนี้
บ้านเสาหิน (ม.๑) ห้วยป่าอ้อ, ห้วยหินลาย , บ้านสล่าเชียงตอง (ม.๖): ห้วยแม่ต๊อบ, ห้วยซะลอด, ห้วยน้ำกัด, ห้วยโกแง, ห้วยโกมอง, ห้วยป่าเป้า, ห้วยแม่แพะ, ห้วยปุ๊
บ้านแม่สอง (ม.๓) ห้วยแม่สอง, ห้วยแม่โป่, ห้วยซอแข่, ห้วยปลาผา
บ้านแม่เหลอ (ม.๒) ห้วยแม่เหลอ, ห้วยอุมป๊ะ, ห้วยอมเป
บ้านแม่เจ (ม.๔) ห้วยอีหลู่, ห้วยผาแดง, ห้วยแม่เจ
บ้านโพซอ (ม.๕) ห้วยแม่ปอ, ห้วยแม่แต๊ะน้อย, ห้วยแม่แส่
จากอดีตสู่ปัจจุบัน ความยากลำบากที่ถูกเปิดเผยสู่สาธารณะ
สถานการณ์น้ำป่าไหลหลากและการเดินทางที่ยากลำบากในตำบลเสาหิน ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นปัญหาที่ดำเนินต่อเนื่องยาวนานมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ในอดีตวิถีชีวิตที่ห่างไกลทำให้เรื่องราวเหล่านี้ถูกจำกัดอยู่เพียงคนในพื้นที่ คนภายนอกแทบไม่ได้รับรู้ถึงความทุกข์ยากที่ชาวบ้านต้องเผชิญในทุกฤดูฝน แต่ด้วยพลวัตของสื่อสังคมออนไลน์ (Social Media) ในปัจจุบัน ทำให้ภาพความเดือดร้อนต่างๆ ได้ปรากฏสู่สายตาของสาธารณชนมากยิ่งขึ้น
โดยเฉพาะเหตุการณ์ในช่วง เดือนมิถุนายน ๒๕๖๙ ที่ผ่านมานี้ (วันที่ ๔ และ ๖ มิถุนายน) ภาพความเดือดร้อนที่ราษฎรต้องร่วมแรงกันเข็นดันรถยนต์และรถจักรยานยนต์ฝ่ากระแสน้ำเชี่ยวกราก หรือการขนถ่ายสินค้าที่หยุดชะงักลง ได้กลายเป็นกระแสที่ถูกตั้งคำถามในวงกว้างว่าวิกฤตนี้เกิดจากการตัดไม้ทำลายป่าหรือไม่?
อย่างไรก็ตาม ในข้อเท็จจริงนั้น พื้นที่ตำบลเสาหิน ซึ่งอยู่ในเขตพื้นที่ป่าอนุรักษ์ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสาละวิน ยังคงความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรป่าไม้ไว้ได้มากกว่า ร้อยละ ๙๕ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจึงเป็นผลจากสภาพภูมิประเทศที่มีความลาดชันสูง ผสมผสานกับปัจจัยทางธรรมชาติที่สำคัญคือ "การเปลี่ยนทิศทางของสายน้ำในแต่ละปี" ส่งผลให้เส้นทางสัญจรทางน้ำเกิดความเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา การเดินทางจากจุดแรก(แม่เจ)จนถึงจุดสุดท้ายที่จะเข้าสู่บ้านเสาหิน ผู้สัญจรต้องผ่านจุดท่าข้ามน้ำมากถึง ๕๒ แห่ง (มีการเปลี่ยนแปลงทุกปี)ซึ่งถือเป็นความท้าทายมหาศาลสำหรับราษฎรทั้ง ๑,๑๕๕ หลังคาเรือน
ความโดดเดี่ยวทางข้อมูลข่าวสารและการเฝ้าระวัง
ซ้ำเติมด้วยปัญหาด้านโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญยิ่ง คือ ทุกชุมชนในตำบลเสาหินไม่มีสัญญาณโทรศัพท์ที่สามารถติดต่อสื่อสารกันได้อย่างปกติ ทำให้ความยากลำบากในการเดินทางบวกกับความล้มเหลวของระบบสื่อสาร ยิ่งทำให้ภาพการต่อสู้กับกระแสน้ำกลายเป็นภาพสะท้อนของความโดดเดี่ยวที่คนในพื้นที่ต้องเผชิญซ้ำซากทุกปี
ปัจจุบัน สถานการณ์ในพื้นที่ยังคงอยู่ในช่วงฤดูฝนที่เข้มข้น ซึ่งราษฎร ผู้นำชุมชน และส่วนราชการทุกภาคส่วน ยังคงผนึกกำลังเฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์ฝนตกหนักและน้ำป่าไหลหลากอย่างต่อเนื่อง ไม่เพียงแต่ในตำบลเสาหิน แต่รวมไปถึงทุกตำบลในเขตอำเภอแม่สะเรียง เพื่อเฝ้าระวังภัยพิบัติและเตรียมความพร้อมในการรับมือกับความท้าทายที่อาจเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา เพื่อสร้างความมั่นคงและปลอดภัยให้กับคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่แห่งนี้
✍️ ภานุเดช ไชยสกูล สำนักข่าวไทเกอร์นิวส์ รายงาน